Ngày 5 tháng 12 năm 2025, Quốc hội Việt Nam đã chính thức thông qua Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 (“Luật THADS 2025”), thay thế hoàn toàn Luật Thi hành án dân sự 2008 cùng các sửa đổi, bổ sung trước đây. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc cải cách hệ thống thi hành án dân sự (“THADS”), nhằm tăng cường hiệu quả quản lý, minh bạch hóa thủ tục, đồng thời áp dụng các giải pháp chuyển đổi số và cải thiện phối hợp liên ngành trong quá trình thi hành án. Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ giảm tồn đọng án, rút ngắn thời gian thi hành, đồng thời nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của hệ thống THADS. Dưới đây là một số điểm đáng chú ý của Luật THADS 2025.
1. Bổ sung nhiều quy định tăng cường phạm vi hoạt động và thẩm quyền của đơn vị THADS tư nhân
Tiếp tục quán triệt chủ trương xã hội hóa một số hoạt động THADS theo định hướng tại Nghị quyết số 49-NQ/TW năm 2005 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 27-NQ/TW năm 2022 của Ban Chấp hành Trung ương, Luật đã bổ sung và hoàn thiện khung pháp lý đối với đội ngũ Thừa hành viên và Văn phòng THADS.
Trước đây, Nghị quyết 107/2015/QH13 ngày 26/11/2015 của Quốc hội về thực hiện chế định thừa phát lại và Nghị định 08/2020/NĐ-CP ngày 08/01/2020 của Chính phủ đã ghi nhận quyền của Thừa phát lại và Văn phòng Thừa phát lại trong THADS với các nghiệp vụ tống đạt văn bản, lập vi bằng, xác minh điều kiện thi hành án và tổ chức thi hành án theo yêu cầu của đương sự.
Theo quy định của Luật THADS 2025, Thừa phát lại được đổi tên thành Thừa hành viên, Văn phòng Thừa phát lại được đổi tên thành Văn phòng THADS, nhằm bảo đảm cách gọi phổ thông, dễ tiếp cận, phù hợp hơn với tính chất và phạm vi hoạt động THADS và được mở rộng thẩm quyền mới, bao gồm: ra quyết định thi hành án; đề nghị Tòa án xác định, phân chia và xử lý tài sản chung; yêu cầu tuyên bố giao dịch vô hiệu; và yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp liên quan đến tài sản thi hành án.
Ngoài ra, Luật THADS 2025 bổ sung thêm quyền của Thừa hành viên trong việc đề nghị cơ quan, tổ chức có thẩm quyền áp dụng các biện pháp bảo đảm như phong tỏa tài khoản, tài sản gửi giữ; tạm ngừng giao dịch; tạm dừng đăng ký, chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng hoặc thay đổi hiện trạng tài sản.
Việc Luật mới bổ sung thêm quyền của Thừa hành viên và Văn phòng THADS sẽ giúp tăng cường năng lực của các đơn vị THADS tư nhân, giúp cải thiện hiệu quả trong công tác thi hành án của các đơn vị này.
1.1. Những bản án/quyết định không thuộc thẩm quyền của Văn phòng THADS
Văn phòng THADS tổ chức thi hành án theo yêu cầu của đương sự đối với những bản án, quyết định quy định tại khoản 1 Điều 32 của Luật THADS 2025. So với Cơ quan THADS, Văn phòng THADS không được tổ chức thi hành án các (phần) bản án/quyết định sau:
i) Bản án, quyết định do cơ quan THADS nơi khác ủy thác;
ii) Hình phạt tiền, truy thu tiền, tài sản thu lợi bất chính, án phí, lệ phí Tòa án;
iii) Trả lại tiền, tài sản, vật, giấy tờ cho đương sự;
iv) Tịch thu sung quỹ nhà nước, các khoản thu khác cho Nhà nước; tịch thu tiêu hủy vật chứng, tài sản;
v) Khoản tiền bồi thường cho tổ chức, cá nhân mà cơ quan THADS đã thu và được tuyên trong bản án, quyết định;
vi) Thu hồi quyền sử dụng đất và tài sản khác thuộc diện sung quỹ nhà nước;
vii) Quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời;
viii) Quyết định tuyên bố phá sản của Tòa án;
ix) Bản án, quyết định khác theo quy định của pháp luật thuộc thẩm quyền chủ động ra quyết định thi hành án của Thủ trưởng cơ quan THADS.
1.2. Cơ chế phối hợp thi hành án khi các đương sự lựa chọn đơn vị tổ chức THADS khác nhau
Luật THADS 2025 quy định trong cùng một bản án, quyết định mà các đương sự yêu cầu cơ quan THADS, văn phòng THADS khác nhau tổ chức thi hành thì 2 đơn vị này có trách nhiệm phối hợp trong quá trình tổ chức thi hành án.
Mặc dù quy định về việc các đương sự lựa chọn các chủ thể tổ chức thi hành án khác nhau trong cùng một bản án thể hiện tinh thần xã hội hóa và tăng quyền chủ động của đương sự, song do thiếu quy định chi tiết về cơ chế phối hợp, phân công và chịu trách nhiệm, quy định này tiềm ẩn nhiều bất cập trong tổ chức thực hiện, ảnh hưởng đến hiệu quả và tính minh bạch của hoạt động THADS.
2. Rút gọn thời hạn và thủ tục trong THADS
2.1. Rút ngắn thời gian chuyển giao bản án từ Tòa án sang cơ quan thi hành án
Luật THADS 2025 rút ngắn một nửa thời gian Tòa án chuyển giao, gửi bản án, quyết định cho cơ quan THADS từ 30 ngày xuống 15 ngày kể từ ngày bản án, quyết định hoặc phần bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật.
2.2. Về việc thi hành án chưa có điều kiện thi hành
Luật THADS 2025 quy định mới về việc “gửi lại yêu cầu thi hành án” trong trường hợp hết thời hạn 02 năm kể từ ngày có quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành án và đã xác minh điều kiện thi hành án theo quy định tại Khoản 3 Điều 38 Luật THADS 2025 mà không có thông tin mới về điều kiện thi hành án của người phải thi hành án, đương sự có quyền yêu cầu cơ quan THADS thi hành án trở lại.
Đây là một trong những giải pháp nhằm giảm án tồn, xử lý những vụ việc thi hành án chưa có điều kiện thi hành kéo dài nhiều năm mà Nhà nước vẫn phải đảm bảo nhân lực, vật lực để theo dõi, xác minh định kỳ, gây lãng phí ngân sách.
2.3. Bỏ thủ tục cho đương sự thỏa thuận về mức giảm giá sau khi tài sản bán đấu giá không thành
Khác với quy định tại Luật THADS hiện hành yêu cầu Chấp hành viên phải thông báo và chờ đương sự thỏa thuận mức giảm giá tài sản trong 10 ngày kể từ ngày bán đấu giá không thành, quy định mới tại cho phép Chấp hành viên chủ động ra quyết định giảm giá để tiếp tục đấu giá tài sản (Mức giảm giá vẫn theo quy định cũ là không quá 10% giá khởi điểm của lần đầu giá liền kề trước đó, từ sau lần giảm giá thứ hai trở đi mà tài sản đấu giá không thành thì người được thi hành án có quyền nhận tài sản để trừ vào tiền được thi hành án theo giá đã giảm lần sau cùng).
Đây là điểm mới quan trọng, giúp cắt giảm một khâu thủ tục trung gian vốn thường kéo dài và kém hiệu quả.
2.4. Rút ngắn thời hạn ưu tiên mua tài sản thi hành án
Thời hạn ưu tiên mua tài sản thi hành án trước khi bán tài sản lần đầu đối với tài sản thuộc sở hữu chung hoặc trường hợp bản án, quyết định tuyên hoặc pháp luật quy định tổ chức, cá nhân được quyền ưu tiên mua tài sản là 03 tháng đối với bất động sản, 01 tháng đối với động sản; đối với những lần bán tài sản tiếp theo thì thời hạn là 15 ngày theo Luật THADS hiện hành; giảm xuống còn 15 ngày đối với bất động sản, 05 ngày làm việc đối với động sản; đối với những lần bán tài sản tiếp theo thì thời hạn là 03 ngày theo Luật THADS 2025.
Việc rút ngắn thời hạn ưu tiên mua tài sản thi hành án góp phần hạn chế kéo dài, trì hoãn thi hành án, tăng tính khả thi trong xử lý tài sản. Tuy nhiên, thời hạn ưu tiên ngắn có thể gây khó khăn cho người có quyền ưu tiên trong việc thu xếp tài chính và hoàn tất thủ tục, đòi hỏi hướng dẫn chi tiết và cơ chế thông báo kịp thời để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các chủ thể liên quan.
3. Bổ sung quy định về cưỡng chế thi hành án
Luật THADS 2025 bổ sung quy định về việc: (i) Chấp hành viên được áp dụng một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế đồng thời, tùy theo tình huống cụ thể, tạo sự linh hoạt chủ động cho Chấp hành viên, và (ii) Trường hợp cần ngăn chặn người phải thi hành án có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc hành vi khác nhằm trốn tránh việc thi hành án thì Thủ trưởng cơ quan THADS, Chấp hành viên có quyền áp dụng ngay biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế theo quy định, trong khi Luật THDS hiện hành không quy định về các trường hợp này.
Quy định mới của Luật THADS 2025 đã tăng cường đáng kể tính chủ động và hiệu quả trong tổ chức thi hành án. Việc cho phép Chấp hành viên áp dụng đồng thời một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế giúp phản ứng linh hoạt trước các tình huống phức tạp, đặc biệt trong các vụ việc có nguy cơ tẩu tán hoặc hủy hoại tài sản.
Đồng thời, việc trao quyền áp dụng ngay biện pháp bảo đảm, cưỡng chế trong trường hợp khẩn cấp góp phần bảo vệ kịp thời tài sản thi hành án, hạn chế hành vi trốn tránh nghĩa vụ và rút ngắn thời gian xử lý. Tuy nhiên, quy định này cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ việc áp dụng để tránh lạm quyền, bảo đảm tính minh bạch, hợp pháp và quyền, lợi ích hợp pháp của người phải thi hành án và các bên liên quan.
4. Đổi mới cơ chế kiểm sát và giám sát tư pháp trong THADS
4.1. Đối với Viện kiểm sát
Luật THADS 2025 quy định mở rộng phạm vi kiểm sát của Viện kiểm sát như sau:
(i) Quy định Viện kiểm sát nhân dân các cấp kiểm sát việc tuân theo pháp luật của cơ quan THADS, Chấp hành viên, văn phòng THADS, Thừa hành viên, cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan trong việc THADS. Trong khi trước đó chỉ nêu Viện kiểm sát tối cao phối hợp với Bộ Tư pháp ban hành văn bản, tổng kết công tác, chỉ đạo kiểm sát;
(ii) Bổ sung quyền yêu cầu, kiến nghị khi kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo cho Viện kiểm sát nhân dân các cấp,
(iii) Bổ sung nhiệm vụ phối hợp trong việc tạo lập, kết nối, chia sẻ, khai thác cơ sở dữ liệu về THADS.
4.2. Đối với Toà án
Luật THADS 2025 quy định bổ sung trách nhiệm của Tòa án đối với việc thi hành án như sau:
(i) Tăng cường trách nhiệm giám sát và phối hợp: Bổ sung cụ thể việc Tòa án các cấp phải giải quyết kiến nghị, yêu cầu của cơ quan THADS và theo dõi kết quả xử lý sau khi trả lời.
(ii) Xử lý vụ án đã thi hành một phần khi xét lại: Bổ sung quy định khi xét xử lại vụ án bị hủy một phần hoặc toàn bộ theo giám đốc thẩm, tái thẩm, Tòa án phải giải quyết vấn đề tài sản, nghĩa vụ đã thi hành theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật nhưng bị hủy.
(iii) Cụ thể hóa thẩm quyền các cấp Tòa án: Chi tiết hóa quyền hạn của Tòa án quân sự trung ương, Tòa án cấp tỉnh, Tòa án khu vực và tương đương, nêu rõ báo cáo kết quả thi hành án, trả lời kiến nghị, giải quyết kháng nghị, xem xét tái thẩm, miễn, giảm nghĩa vụ thi hành.
5. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong THADS
Thể chế hóa Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, Luật THADS 2025 là lần đầu tiên quy định riêng về chuyển đổi số tại Điều 5. Đặc biệt, Luật công nhận giá trị pháp lý của thủ tục, hồ sơ, tài liệu điện tử trong THADS, cho phép thực hiện thủ tục trên môi trường số với giá trị tương đương văn bản giấy, đồng thời đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về an ninh mạng, an toàn dữ liệu và trách nhiệm pháp lý khi khai thác, sử dụng dữ liệu.
Đây sẽ là những quy định có tính bước ngoặt, tạo thuận lợi cho cơ quan THADS, chấp hành viên trong quá trình tổ chức thi hành án. Để tạo cơ sở pháp lý kịp thời triển khai trên thực tế, một số quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số tại Luật sẽ có hiệu lực sớm.
Luật THADS 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2026.
Đối với việc thi hành án chưa được thi hành hoặc chưa kết thúc trước ngày Luật có hiệu lực thi hành thì sẽ áp dụng các quy định của Luật mới để tiếp tục thi hành. Tuy nhiên, với những trình tự, thủ tục đã thực hiện thì không phải thực hiện lại.
Văn phòng thừa phát lại, Thừa phát lại được tiếp tục hoạt động nhưng phải thực hiện thủ tục đổi tên và đổi thẻ trước ngày 01/7/2027.
Bình luận: