XU HƯỚNG TĂNG CƯỜNG THỰC THI LUẬT BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG - DOANH NGHIỆP CẦN NGHIÊM TÚC NHÌN NHẬN VÀ THIẾT KẾ LẠI CHIẾN LƯỢC TUÂN THỦ

Sau khi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 (“Luật BVQLNTD 2023”) có hiệu lực, đến nay, hoạt động thực thi của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (“UBCTQG”) đang có những thay đổi đáng chú ý. Nếu như trong giai đoạn đầu, cơ quan quản lý chủ yếu tập trung hướng dẫn doanh nghiệp, yêu cầu rà soát, hoàn thiện hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung và các chính sách áp dụng đối với người tiêu dùng, thì các quyết định xử phạt được công bố trong thời gian gần đây cho thấy một xu hướng rõ ràng hơn: giai đoạn “khuyến nghị tuân thủ” đang dần chuyển sang giai đoạn “thực thi và xử lý vi phạm”.

Đáng chú ý, phạm vi kiểm tra của UBCTQG không còn giới hạn ở các nội dung truyền thống như hợp đồng theo mẫu hay điều kiện giao dịch chung, mà đã mở rộng sang nhiều vấn đề mới phát sinh trong nền kinh tế số như bảo vệ thông tin người tiêu dùng, hoạt động quảng bá thông qua KOL/KOC, cơ chế sử dụng dữ liệu khách hàng cho mục đích tiếp thị và tính minh bạch của các chính sách được công bố trên website, ứng dụng di động và nền tảng số. Đối tượng bị xử phạt trong thời gian qua cũng phản ánh rõ định hướng này. Không chỉ các doanh nghiệp thương mại điện tử, nền tảng công nghệ hay mạng xã hội, mà cả doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực cung cấp sản phẩm, dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng như bán lẻ, thu phí điện tử, phân phối hàng tiêu dùng, dịch vụ thể dục thể thao… đều đã trở thành đối tượng thanh tra, kiểm tra và xử lý của UBCTQG.

Từ góc độ thực tiễn tư vấn, ATA cho rằng, các quyết định xử phạt này không chỉ mang ý nghĩa xử lý một số vụ việc riêng lẻ mà còn phản ánh thông điệp chính sách của cơ quan quản lý: doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống tuân thủ ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, dịch vụ và quy trình vận hành, thay vì chỉ khắc phục khi có yêu cầu từ cơ quan nhà nước.

Trên cơ sở phân tích các quyết định xử phạt tiêu biểu đã được UBCTQG công bố, chuyên đề này sẽ tập trung làm rõ Xu hướng tăng cường thực thi Luật BVQLNTD 2023 của UBCTQG và Khuyến nghị doanh nghiệp xây dựng cơ chế, chiến lược tuân thủ hiệu quả và bền vững.

I. UBCTQG ĐANG TĂNG CƯỜNG XỬ LÝ VI PHẠM CÁC QUY ĐỊNH CỦA LUẬT BVQLNTD 2023?

Có thể nhận thấy rằng, việc UBCTQG liên tiếp ban hành các quyết định xử phạt trong thời gian gần đây không phải là những hoạt động đơn lẻ hay mang tính thời điểm, mà phản ánh sự chuyển dịch trong phương thức quản lý nhà nước đối với thị trường tiêu dùng và vấn đề quyền lợi của người tiêu dùng.

Luật BVQLNTD 2023 đã mở rộng đáng kể phạm vi điều chỉnh so với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010. Bên cạnh việc kế thừa các quy định về hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung và trách nhiệm cung cấp thông tin, Luật BVQLNTD 2023 đã bổ sung nhiều nghĩa vụ mới liên quan đến bảo vệ thông tin người tiêu dùng, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh trên môi trường số, trách nhiệm của người có ảnh hưởng (KOL/KOC) trong hoạt động quảng bá sản phẩm, cũng như cơ chế kiểm soát việc thu thập và sử dụng thông tin của người tiêu dùng. Những quy định mới này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải rà soát toàn diện các hoạt động kinh doanh, từ giao diện website, ứng dụng di động, quy trình đăng ký tài khoản, hoạt động tiếp thị, chương trình khách hàng thân thiết cho đến các hợp đồng, chính sách và điều kiện giao dịch đang áp dụng.

Trong khoảng thời gian đầu sau khi Luật BVQLNTD 2023 có hiệu lực, UBCTQG chủ yếu triển khai các hoạt động hướng dẫn doanh nghiệp, yêu cầu sửa đổi hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung, đồng thời ban hành nhiều văn bản khuyến nghị nhằm hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện cơ chế tuân thủ. Tuy nhiên, các quyết định xử phạt được công bố từ cuối năm 2025 và trong năm 2026 cho thấy một thay đổi đáng kể trong cách thức thực thi pháp luật. Thay vì chỉ yêu cầu doanh nghiệp khắc phục, UBCTQG đã áp dụng các biện pháp xử phạt hành chính với mức tiền phạt tương đối lớn, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp chấm dứt hành vi vi phạm, sửa đổi hợp đồng, điều kiện giao dịch chung và hoàn thiện các chính sách nội bộ trước khi tiếp tục áp dụng trên thực tế.  

Cụ thể, trong thời gian gần đây, UBCTQG đã liên tiếp công bố nhiều quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với các doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực như nền tảng số, thương mại điện tử, cung cấp dịch vụ trực tuyến, thể thao, giải trí do vi phạm các quy định của Luật BVQLNTD 2023. Một số vụ việc đáng chú ý có thể kể đến như:

Nguồn: Tổng hợp từ các quyết định xử phạt và thông tin công khai của UBCTQG[1].

II. NHỮNG XU HƯỚNG THỰC THI LUẬT BVQLNTD NỔI BẬT CỦA UBCTQG

Một điều đáng chú ý là mặc dù các doanh nghiệp bị xử phạt hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau, các hành vi vi phạm lại có tính lặp lại khá rõ rệt. Điều này cho thấy UBCTQG không xử lý ngẫu nhiên từng vụ việc mà đang tập trung vào một số nhóm nghĩa vụ được xem là trọng tâm của Luật BVQLNTD 2023. Theo quan điểm của ATA, sự thay đổi này phản ánh một xu hướng quản lý mới: đánh giá mức độ tuân thủ của doanh nghiệp trên cơ sở toàn bộ hệ thống vận hành, thay vì chỉ xem xét từng hành vi riêng lẻ. Nói cách khác, cơ quan quản lý không chỉ quan tâm doanh nghiệp “có vi phạm hay không”, mà còn xem xét “doanh nghiệp đã thiết lập cơ chế quản trị tuân thủ đầy đủ hay chưa”.

Cụ thể, trong thời gian gần đây, UBCTQG đang tập trung công tác thực thi Luật BVQLNTD 2023 theo 05 (năm) xu hướng nổi bật như sau:

1. Chuyển trọng tâm từ “kiểm tra hồ sơ” sang “kiểm tra cách doanh nghiệp vận hành”

Điểm đáng chú ý trong các quyết định xử phạt gần đây là UBCTQG không chỉ xem xét nội dung hợp đồng hay chính sách được công bố, mà còn đánh giá cách thức doanh nghiệp thực tế triển khai các chính sách đó trên website, ứng dụng và hệ thống cung cấp dịch vụ.

Điều này đồng nghĩa với việc một chính sách được soạn thảo đầy đủ nhưng không được triển khai đúng trên giao diện người dùng hoặc không bảo đảm quyền lựa chọn thực chất của người tiêu dùng vẫn có thể dẫn đến rủi ro xử phạt.

2. Dữ liệu người tiêu dùng trở thành trọng tâm kiểm tra

Các quyết định xử phạt đối với VNG (zalo), TikTok, VETC, 25FIT, Xiaomi Việt Nam cho thấy UBCTQG đang đặc biệt quan tâm đến việc doanh nghiệp sử dụng thông tin của người tiêu dùng cho mục đích quảng cáo, tiếp thị và các hoạt động thương mại. Trọng tâm không còn dừng ở việc doanh nghiệp có thu thập dữ liệu hay không, mà là doanh nghiệp có thiết lập cơ chế để người tiêu dùng lựa chọn và kiểm soát việc sử dụng dữ liệu của mình hay không.

3. Hợp đồng theo mẫu không còn là “tài liệu nội bộ”

Nhiều doanh nghiệp vẫn coi Điều khoản sử dụng (Terms of Use), Chính sách thành viên hay Điều kiện giao dịch chung chỉ là tài liệu pháp lý nội bộ và ngoại trừ một số hợp đồng, điều kiện chung phải thực hiện thủ tục đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền thì các hợp đồng, tài liệu khác hoàn toàn là vấn đề dân sự, do các bên chủ động và tự do thoả thuận, thống nhất.

Tuy nhiên, các quyết định xử phạt gần đây cho thấy UBCTQG đang xem đây là một trong những nội dung được ưu tiên kiểm tra. Việc đưa các điều khoản bất lợi hoặc không công khai đầy đủ có thể vừa dẫn đến xử phạt hành chính, vừa ảnh hưởng đến hiệu lực áp dụng của các điều khoản đối với người tiêu dùng.

4. Influencer Marketing đã trở thành hoạt động pháp lý

Việc doanh nghiệp tài trợ cho KOL/KOC không còn chỉ là hoạt động marketing. Theo Luật BVQLNTD 2023, đây đã trở thành một hoạt động pháp lý với nhiều nghĩa vụ phải tuân thủ. UBCTQG đang xem xét trách nhiệm từ phía doanh nghiệp tài trợ chứ không chỉ từ phía người có ảnh hưởng.

5. Xu hướng xử lý đồng thời nhiều hành vi vi phạm

Một điểm dễ nhận thấy là các quyết định xử phạt gần đây thường không chỉ xử lý một hành vi đơn lẻ. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp đồng thời bị xác định có nhiều vi phạm liên quan đến bảo vệ thông tin người tiêu dùng, hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung và hoạt động quảng bá sản phẩm. Điều này phản ánh cách tiếp cận tổng thể của cơ quan quản lý đối với hệ thống tuân thủ của doanh nghiệp.

6. Xu hướng xử lý đồng thời nhiều hành vi vi phạm

Các quyết định xử phạt được công bố trong thời gian qua cho thấy một thông điệp quan trọng: rủi ro lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không nằm ở việc thiếu quy định nội bộ, mà nằm ở việc hệ thống tuân thủ không phản ánh đúng đắn hoặc không theo kịp sự thay đổi của pháp luật. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư đáng kể cho việc xây dựng chính sách quyền riêng tư, điều khoản sử dụng dịch vụ hoặc hợp đồng theo mẫu. Tuy nhiên, các tài liệu này thường được xây dựng từ nhiều năm trước, tham khảo từ các nền tảng nước ngoài hoặc được cập nhật riêng lẻ theo từng yêu cầu pháp lý. Kết quả là doanh nghiệp có thể đáp ứng một quy định nhưng lại vô tình bỏ sót hoặc vẫn chứa đựng các nội dung không phù hợp với các quy định tại Luật BVQLNTD 2023.

Theo kinh nghiệm tư vấn của ATA Legal Services, việc tuân thủ hiệu quả không nên được hiểu là sửa đổi từng điều khoản khi có yêu cầu từ cơ quan quản lý. Thay vào đó, doanh nghiệp cần xây dựng một cơ chế quản trị tuân thủ thống nhất, trong đó các quy trình về hợp đồng, bảo vệ dữ liệu, tiếp thị, quảng cáo và chăm sóc khách hàng được rà soát đồng bộ dưới góc độ pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

III. CÁC NHÓM HÀNH VI VI PHẠM NỔI BẬT VÀ NHỮNG HIỂU LẦM CƠ BẢN CỦA DOANH NGHIỆP

1. Nhóm hành vi vi phạm thứ nhất: Không thiết lập cơ chế để người tiêu dùng lựa chọn việc sử dụng thông tin cho mục đích quảng cáo, tiếp thị

Nếu như trước đây, khi nhắc đến việc thu thập thông tin khách hàng, phần lớn doanh nghiệp thường chỉ quan tâm đến các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân thì thực tiễn xử lý của UBCTQG trong thời gian gần đây cho thấy một yêu cầu tuân thủ mới: việc sử dụng thông tin của người tiêu dùng cho mục đích quảng cáo, tiếp thị không chỉ chịu sự điều chỉnh của pháp luật về dữ liệu cá nhân mà còn chịu sự điều chỉnh trực tiếp của Luật BVQLNTD 2023.

Đây là điểm mà nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn chưa nhận diện đầy đủ. Qua hoạt động tư vấn của ATA, chúng tôi nhận thấy không ít doanh nghiệp cho rằng chỉ cần người tiêu dùng đồng ý với Chính sách quyền riêng tư hoặc đồng ý cho phép thu thập dữ liệu cá nhân thì doanh nghiệp mặc nhiên có quyền sử dụng các thông tin này để gửi email marketing, SMS quảng cáo, thông báo khuyến mại hoặc giới thiệu sản phẩm mới. Tuy nhiên, cách hiểu này chưa phản ánh đầy đủ yêu cầu của Luật BVQLNTD 2023.

Theo điểm b khoản 4 Điều 18 Luật BVQLNTD 2023, tổ chức, cá nhân kinh doanh thu thập, sử dụng thông tin của người tiêu dùng phải thiết lập cơ chế để người tiêu dùng được lựa chọn việc cho phép hoặc không cho phép sử dụng thông tin của mình nhằm quảng cáo, giới thiệu sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ hoặc các hoạt động có tính chất thương mại khác. Quy định này phản ánh một nguyên tắc quan trọng của Luật BVQLNTD 2023: quyền quyết định việc sử dụng thông tin thuộc về người tiêu dùng, không thuộc về doanh nghiệp. Nói cách khác, sự đồng ý để doanh nghiệp thu thập hoặc xử lý dữ liệu không đồng nghĩa với việc người tiêu dùng đã đồng ý nhận các hoạt động tiếp thị. Đây là hai quyền độc lập và cần được doanh nghiệp thiết kế thành các cơ chế lựa chọn riêng biệt.

Trong các quyết định xử phạt đối với VNG (Zalo), TikTok, FIT25, VETC, UBCTQG đều xác định một trong các hành vi vi phạm là không có cơ chế để người tiêu dùng lựa chọn việc đồng ý hoặc không đồng ý cho phép doanh nghiệp sử dụng thông tin của mình nhằm quảng cáo, giới thiệu sản phẩm hoặc các hoạt động thương mại khác.

Theo quan điểm của ATA, đây thực chất là một sự thay đổi trong tư duy quản lý. Trước đây, cơ quan quản lý chủ yếu quan tâm đến việc doanh nghiệp có thu thập thông tin trái phép hay không. Hiện nay, UBCTQG đang mở rộng phạm vi kiểm tra sang toàn bộ vòng đời xử lý thông tin của người tiêu dùng, bao gồm: Doanh nghiệp thu thập thông tin như thế nào? Người tiêu dùng có thực sự được lựa chọn hay không? Cơ chế đồng ý có rõ ràng và dễ nhận biết không? Doanh nghiệp có mặc định người tiêu dùng đã đồng ý hay không? Người tiêu dùng có thể rút lại sự đồng ý một cách thuận tiện hay không? Điều này cho thấy trọng tâm của cơ quan quản lý không còn nằm ở việc doanh nghiệp có xin ý kiến hay không, mà nằm ở cách thức doanh nghiệp thiết kế quyền lựa chọn cho người tiêu dùng.

Từ kinh nghiệm tư vấn cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ, thương mại điện tử, bán lẻ và dịch vụ, ATA nhận thấy, nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì một số cách hiểu chưa chính xác hoặc chưa đầy đủ.

+ Thứ nhất, đồng nhất “đồng ý xử lý dữ liệu” với “đồng ý nhận quảng cáo”.

Đây là nhầm lẫn phổ biến nhất. Nhiều website chỉ có một ô lựa chọn: “Tôi đồng ý với Chính sách quyền riêng tư.” Sau đó, doanh nghiệp sử dụng địa chỉ email hoặc số điện thoại để gửi thông tin tiếp thị.

Tuy nhiên, từ góc độ Luật BVQLNTD 2023, việc người tiêu dùng đồng ý cho doanh nghiệp xử lý dữ liệu không đồng nghĩa với việc họ đồng ý nhận quảng cáo. Hai mục đích này cần được thể hiện bằng các lựa chọn độc lập.

+ Thứ hai, sử dụng cơ chế mặc định đồng ý.

Không ít website hoặc ứng dụng vẫn thiết kế ô lựa chọn đã được tích sẵn (pre-ticked checkbox), hoặc quy định rằng việc tiếp tục sử dụng dịch vụ đồng nghĩa với việc chấp thuận nhận các hoạt động tiếp thị. Thiết kế này tiềm ẩn nguy cơ không bảo đảm quyền lựa chọn thực chất của người tiêu dùng.

+ Thứ ba, không có cơ chế rút lại sự đồng ý.

Không ít doanh nghiệp cho phép người tiêu dùng đăng ký nhận quảng cáo nhưng lại không cung cấp cách thức đơn giản để từ chối hoặc hủy đăng ký. Điều này làm giảm tính thực chất của quyền lựa chọn và có thể trở thành yếu tố bất lợi khi cơ quan quản lý đánh giá mức độ tuân thủ.

2. Nhóm hành vi thứ hai: Quy định những điều khoản không được phép trong hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung

Trong hầu hết các giao dịch trên môi trường số hiện nay, người tiêu dùng gần như không có cơ hội thương lượng với doanh nghiệp. Chỉ bằng một thao tác bấm “Đồng ý”, người tiêu dùng đã chấp nhận toàn bộ điều khoản sử dụng, chính sách thành viên, điều kiện giao dịch hoặc hợp đồng được doanh nghiệp soạn sẵn. Chính vì đặc điểm này, pháp luật luôn coi hợp đồng theo mẫu là khu vực có nguy cơ mất cân bằng lợi ích cao nhất giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Điều đáng chú ý là các quyết định xử phạt gần đây đối với VNG, 25FIT, Msky và VETC đều cho thấy UBCTQG đang coi việc rà soát hợp đồng theo mẫu là một trong những trọng tâm của hoạt động thực thi Luật BVQLNTD 2023. Theo quan điểm của ATA Legal Services, điều này phản ánh một thông điệp rất rõ ràng: hợp đồng theo mẫu không còn được xem là “tài liệu nội bộ” của doanh nghiệp, mà là một đối tượng quản lý trực tiếp của pháp luật bảo vệ người tiêu dùng.

Một thực tế khá phổ biến là nhiều doanh nghiệp Việt Nam xây dựng Điều khoản sử dụng (Terms of Use), Chính sách thành viên hoặc Điều kiện giao dịch bằng cách tham khảo từ các nền tảng quốc tế hoặc từ các mẫu có sẵn trên Internet. Thông thường các hợp đồng này sẽ tích hợp các điều khoản mang tính thiên vị rõ ràng cho doanh nghiệp như: “doanh nghiệp được quyền tự ý sửa đổi các điều khoản hợp đồng khi phát sinh các sự kiện phù hợp”; “doanh nghiệp miễn trừ mọi trách nhiệm” hoặc “người tiêu dùng mặc nhiên chấp thuận nếu tiếp tục sử dụng dịch vụ”… Những điều khoản này đều là những điều khoản “không được phép quy định trong hợp đồng giao kết với người tiêu dùng” được ghi nhận tại Điều 25 Luật BVQLNTD 2023. Đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc các doanh nghiệp bị xử phạt nhiều trong thời gian qua.

3. Nhóm hành vi thứ ba: vi phạm đến từ hành vi của KOL, người nổi tiếng

Trong nhiều năm, Influencer Marketing - hoạt động quảng bá sản phẩm thông qua người nổi tiếng, KOL (Key Opinion Leader), KOC (Key Opinion Consumer), Affiliate Partner hay Creator chủ yếu được doanh nghiệp nhìn nhận dưới góc độ truyền thông và thương mại. Mối quan tâm của doanh nghiệp thường tập trung vào các vấn đề như: lựa chọn người có ảnh hưởng phù hợp với thương hiệu; hiệu quả truyền thông; tỷ lệ chuyển đổi đơn hàng; kiểm soát nội dung quảng cáo; quản trị khủng hoảng truyền thông.

Tuy nhiên, Luật BVQLNTD 2023 đã mở rộng cách tiếp cận của pháp luật đối với hoạt động này. Theo đó, Influencer Marketing không còn đơn thuần là một hoạt động marketing – truyền thông, mà đã trở thành một hoạt động mang tính pháp lý, chịu sự điều chỉnh trực tiếp của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Sự thay đổi này phản ánh một tư duy lập pháp mới: người tiêu dùng không chỉ cần được bảo vệ trước những thông tin sai lệch về sản phẩm, mà còn cần được biết mối quan hệ thực chất đứng phía sau những lời giới thiệu tưởng như khách quan. Chính vì vậy, nghĩa vụ công khai việc tài trợ không đơn thuần là yêu cầu về minh bạch thông tin, mà là một phần của quyền được tiếp cận thông tin đầy đủ trước khi người tiêu dùng đưa ra quyết định mua sắm.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của hoạt động thực thi Luật BVQLNTD 2023 là UBCTQG đã bắt đầu xử lý trực tiếp các hành vi liên quan đến Influencer Marketing. Điển hình, Công ty Cổ phần Y&B (đơn vị phân phối Cocoon Việt Nam) bị xử phạt vì không thông báo, không công khai việc tài trợ cho người có ảnh hưởng. Sau đó, Công ty TNHH Xiaomi Việt Nam cũng bị xử phạt đối với cùng nhóm hành vi này.

Nếu chỉ nhìn vào nội dung quyết định xử phạt, có thể cho rằng đây là một nghĩa vụ mang tính hình thức. Tuy nhiên, theo quan điểm của ATA Legal Services, các vụ việc này phản ánh ba thông điệp rất rõ từ cơ quan quản lý.

+ Thứ nhất, UBCTQG đang coi Influencer Marketing là một hoạt động mang tính pháp lý và là hoạt động kinh doanh có điều kiện về tuân thủ. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không thể coi hoạt động hợp tác với KOL/KOC đơn thuần là một chiến dịch truyền thông.

+ Thứ hai, trách nhiệm pháp lý không phải thuộc về người có ảnh hưởng mà trước hết là từ phía doanh nghiệp tài trợ.

+ Thứ ba, cơ quan quản lý đang đánh giá toàn bộ quy trình hợp tác. Theo đó, không chỉ nội dung bài đăng, mà cả hợp đồng với KOL/KOC, quy trình phê duyệt nội dung, cơ chế kiểm soát và cách thức công khai mối quan hệ tài trợ đều có thể trở thành đối tượng xem xét.

Có thể nhận thấy, UBCTQG đang từng bước chuyển từ việc kiểm tra từng bài quảng cáo sang đánh giá hệ thống quản trị tuân thủ của doanh nghiệp. Điều này dẫn đến một thay đổi quan trọng trong cách doanh nghiệp cần tiếp cận hoạt động marketing. Thay vì chỉ kiểm duyệt nội dung sau khi được xây dựng, doanh nghiệp cần đưa yêu cầu tuân thủ pháp luật vào ngay từ khâu thiết kế chiến dịch.

Theo đó, trước khi triển khai một chiến dịch Influencer Marketing, doanh nghiệp cần đặt ra một checklist để bảo đảm các vấn đề như: (i) Mối quan hệ tài trợ có được công khai rõ ràng hay không? (ii) Người tiêu dùng có thể nhận biết đây là nội dung quảng bá hay không? (iii) Hợp đồng với KOL/KOC đã quy định nghĩa vụ công khai thông tin tài trợ chưa? (iv) Doanh nghiệp có cơ chế kiểm duyệt trước khi nội dung được đăng tải không? (v) Có quy định ràng buộc trách nhiệm và quy trình xử lý nếu KOL/KOC vi phạm nghĩa vụ công khai hay không?

IV. KHUYẾN NGHỊ DOANH NGHIỆP TRONG VIỆC XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC VÀ KHUNG TUÂN THỦ PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG

Từ các quyết định xử phạt được UBCTQG công bố trong thời gian qua, có thể thấy rằng, rủi ro lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không nằm ở việc thiếu quy định nội bộ, mà nằm ở việc hệ thống tuân thủ không phản ánh đúng đắn hoặc không theo kịp sự thay đổi của pháp luật. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư đáng kể cho việc xây dựng chính sách quyền riêng tư, điều khoản sử dụng dịch vụ hoặc hợp đồng theo mẫu. Tuy nhiên, các tài liệu này thường được xây dựng từ nhiều năm trước, tham khảo từ các nền tảng nước ngoài hoặc được cập nhật riêng lẻ theo từng yêu cầu pháp lý. Kết quả là doanh nghiệp có thể đáp ứng một quy định nhưng lại vô tình bỏ sót hoặc vẫn chứa đựng các nội dung không phù hợp với các quy định tại Luật BVQLNTD 2023.

Theo đó, việc tuân thủ hiệu quả không nên được hiểu là sửa đổi từng điều khoản khi có yêu cầu từ cơ quan quản lý mà doanh nghiệp cần xây dựng một chiến lược và cơ chế quản trị tuân thủ thống nhất, trong đó các quy trình về hợp đồng, bảo vệ dữ liệu, tiếp thị, quảng cáo và chăm sóc khách hàng được rà soát đồng bộ dưới góc độ pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Theo đó, chúng tôi cho rằng doanh nghiệp nên chủ động rà soát toàn bộ hệ thống quản trị thay vì chỉ tập trung sửa đổi một số hợp đồng hoặc chính sách riêng lẻ. Theo đó, doanh nghiệp có thể cân nhắc nghiên cứu và xây dựng chiến lược và cơ chế tuân thủ theo mô hình 05 bước:

Bước 1 - Nhận diện: Xác định các sản phẩm, dịch vụ, nền tảng và quy trình thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật BVQLNTD 2023.

Bước 2 - Rà soát: Kiểm tra hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung, chính sách bảo mật, cơ chế tiếp thị, giao diện website/app và các quy trình liên quan.

Bước 3 - Chuẩn hóa: Sửa đổi các điều khoản, thiết lập cơ chế lựa chọn của người tiêu dùng, chuẩn hóa biểu mẫu và quy trình nội bộ.

Bước 4 - Đào tạo: Phổ biến các yêu cầu tuân thủ cho các bộ phận kinh doanh, marketing, chăm sóc khách hàng, công nghệ thông tin và pháp chế.

Bước 5 - Kiểm tra định kỳ: Thiết lập cơ chế đánh giá, cập nhật và cải tiến hệ thống tuân thủ khi có thay đổi của pháp luật hoặc hoạt động kinh doanh.

Theo chúng tôi, đây không chỉ là mô hình giúp hạn chế nguy cơ bị xử phạt mà còn góp phần nâng cao năng lực quản trị và tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh.

V. KẾT LUẬN:

Các quyết định xử phạt được UBCTQG công bố trong thời gian gần đây cho thấy Luật BVQLNTD 2023 đang bước sang một giai đoạn thực thi mới. Trọng tâm của cơ quan quản lý không còn giới hạn ở việc xử lý các hành vi vi phạm đơn lẻ mà đang hướng tới việc đánh giá toàn diện hệ thống quản trị tuân thủ của doanh nghiệp.

Qua xu hướng thực thi pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng gần đây, ATA cho rằng, đã đến lúc, doanh nghiệp nên chuyển từ tư duy “cứ làm rồi xử lý khi bị phát hiện vi phạm” sang tư duy “chỉ làm sau khi đã xây dựng hệ thống quản trị rủi ro tuân thủ” hay chuyển hoàn toàn từ chỉ “tuân thủ khi có yêu cầu” sang “quản trị tuân thủ như một lợi thế cạnh tranh”. Thực tế, những doanh nghiệp chủ động xây dựng hệ thống quản trị tuân thủ hiệu quả sẽ không chỉ giảm thiểu nguy cơ bị xử phạt mà còn nâng cao mức độ minh bạch, củng cố niềm tin của người tiêu dùng và tạo nền tảng phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh số.